Veel mensen willen graag meer rust in hun hoofd en ontspanning in hun lichaam. Logisch, want spanning, stress en onrust kosten voelen niet fijn en zorgen er vaak voor dat je niet volledig kunt genieten van het leven. Toch merk je misschien dat, hoe meer je je best doet om te ontspannen, hoe moeilijker het wordt.
Je herkent vast dit gevoel: je gaat zitten of liggen met het idee “nu ga ik ontspannen”, maar je hoofd draait juist overuren. Je hebt het gevoel dat je nog van alles moet doen. Dus je staat maar weer op en gaat door met de volgende taak op je lijstje.
Dit artikel laat zien waarom ontspanning vaak uitblijft als je het te graag wilt, hoe Mindfulness ontspanning kan brengen zonder dat je hoeft te streven, en hoe je dit in je dagelijks leven kunt toepassen.
De paradox van ontspanning
Wanneer je denkt: “ik moet ontspannen”, ontstaat er druk. En druk zorgt voor… meer spanning. Dat is de paradox: door ontspanning na te jagen, blokkeer je haar juist.
Het is hetzelfde als proberen in slaap te vallen. Hoe harder je je best doet, hoe wakkerder je wordt. Echte ontspanning laat zich niet forceren, maar komt vanzelf wanneer je stopt met proberen.
Mindfulness en ontspanning
Mindfulness is een krachtige manier om hiermee om te gaan. Het gaat er niet om dat je jezelf in een bepaalde staat moet brengen. Integendeel: Mindfulness nodigt je uit om aanwezig te zijn bij wat er nu is – zonder oordeel en zonder dat je het hoeft te veranderen.
Dat kan spanning zijn, rust, drukte of stilte. Alles mag er zijn. Het is precies in dat toestaan dat ruimte en ontspanning ontstaan. Met Mindfulness leer je dat ontspanning geen doel is, maar iets wat natuurlijk ontstaat door aanwezig te zijn in het moment met wat er ook is.
Wat er gebeurt als je stopt met proberen
Toen ik dit zelf ontdekte, viel er een last van mijn schouders. Ik gaf mezelf toestemming om niet te hoeven ontspannen. Gewoon zitten en voelen wat er is. Geen strijd meer voeren tegen de onrust.
En juist dan gebeurde het: mijn lichaam begon vanzelf los te laten. Niet omdat ik het afdwong, maar omdat ik stopte met duwen. Het is alsof je een deur open probeert te trekken die eigenlijk naar binnen opent. Pas als je stopt met trekken, merk je dat hij vanzelf openzwaait.
Dat betekent niet dat mij dit altijd lukt. Want iets willen bereiken, zoals ontspanning, is iets waar ook in nog regelmatig in terecht kom.
Als discipline in ‘moeten’ verandert
Soms kan ik zo intensief bezig zijn met ontspannen, dat het zijn doel voorbijschiet. Ik ben heel gedisciplineerd en kan elke dag netjes mijn oefeningen doen. Maar op een gegeven moment slaat dat door in ‘moeten’. Dan is het geen vrije keuze meer, maar een taak op mijn lijstje.
En precies op dat moment werkt het vaak averechts. Ontspanning verandert in spanning, omdat ik mezelf onder druk zet om iets te bereiken. Mindfulness helpt mij om dit te herkennen. Om terug te keren naar de intentie achter mijn beoefening: aanwezig zijn, zonder iets te hoeven fixen.
Een oefening: leren ontspannen door niet te willen ontspannen
Wil je dit zelf ervaren? Probeer het eens met deze eenvoudige Mindfulness-oefening:
Ga zitten of liggen. Sluit je ogen.
Zeg tegen jezelf: “Ik hoef niet te ontspannen. Ik mag er gewoon zijn met alles wat er nu is.”
Merk op wat je voelt in je lichaam: spanning, warmte, tintelingen, onrust… laat het er zijn.
Blijf een paar minuten zitten met een houding van open aandacht.
Vaak merk je dat ontspanning vanzelf dichterbij komt – zonder dat je ernaar zocht.
Het toepassen in je dagelijks leven
Je hoeft hiervoor niet altijd op een kussen of mat te zitten. Je kunt Mindfulness en ontspanning midden in je dag oefenen. Bijvoorbeeld:
- In de rij bij de supermarkt, als je ongeduldig wordt.
- Aan het einde van een drukke werkdag, als je hoofd nog vol zit.
- Tijdens een gesprek, als je merkt dat je geïrriteerd raakt.
In plaats van jezelf te pushen om rustig te worden, kun je jezelf toestemming geven om te voelen wat er is. Al is het maar een minuutje. Alleen dat is al een daad van zelfzorg. En leidt vaak tot meer ontspanning dan wanneer je tegen jezelf zegt dat je je niet zo mag voelen…
Ontspanning ontstaat door het te laten ontstaan
Dit is de kern: ontspanning ontstaat vaak juist als je stopt met het najagen ervan. Met Mindfulness leer je dat spanning en ontspanning twee kanten zijn van dezelfde ervaring. Spanning hoort bij het leven. Iedereen ervaart weleens spanning. Tegenover een moment van intense spanning of stress, dient echter weer een moment van rust en herstel te staan. Zo blijft ons systeem, onze lichaam en geest, in balans.
En ons lichaam weet dat prima zelf te regelen, als we er maar aan overgeven. Wanneer we het gaan afdwingen, creëren we vaak alleen maar extra spanning. En hoe meer je dit oefent, hoe makkelijker het wordt om rust te vinden in de hectiek van het dagelijks leven – zelfs op drukke momenten.
Wil jij leren ontspannen met Mindfulness?
Als jij merkt dat je vaak gespannen bent of juist baalt omdat je niet kunt ontspannen, kan Mindfulness je helpen. Niet door harder te proberen, maar door te leren aanwezig te zijn met wat er nu is.
In een 8-weekse Mindfulnesstraining leer je stap voor stap hoe je Mindfulness kunt toepassen, zodat je minder strijd voert met jezelf en meer ontspanning ervaart in je hoofd en lichaam.
